Genel boyutları

Eksenler açıklığı “a“
Eksenler açıklığı “a“ genelde dişlilerin geometrik büyüklükleri ile hesaplanır. Çok özel olarak eksen
açıklığı verilmişse dişlilerin geometrik büyüklükleri bu duruma göre hesaplanır ve çoğu zaman
profil kaydırması gerekli olur.
 2
d d
a or1+ 2 = F. 1.24

dor1 mm Sonsuz vidanın orta çapı
d2 mm Salyangoz dişli çarkın taksimat dairesi çapı
1.1.4.2 Kavrama oranları
Kavrama oranı bize diş dibi alt kesmesinin olup olmadığını gösterir. Konstruksiyon şartlarında i ≥ 5
ve z2 ≥ 20 ise alt kesme kontrolunün yapılması gerekmez. Salyangoz dişlilerdede normal kavrama
açısı αn = 20° kabul edilir.
Salyangoz dişlilerdede eksenel kavrama açısı “αx” şu şekilde hesaplanır:

 or
n x tan
tan
tan
γ
α
α = F. 1.25

αn ° Normal kavrama açısı, genelde αn = 20°
γor ° Ortalama helis açısı
1.1.4.3 Sonsuz vida kademesinde verim ve kayma hızı
Konstruksiyondaki mekanik benzerliğinden ötürü sonsuz vida kademesindeki verim hareket
cıvatalarındaki verim gibi hesaplanır. Sonsuz vida redüktöründeki toplam verimi ise; dişli
kademesindeki, toplam sızdırmazlık ve toplam yatakların veriminin toplamı kadardır.
 top Dk Stop ηYtop η =η ⋅η ⋅ F. 1.26

ηtop % Toplam verim 

ηDk % Sonsuz vida kademesindeki verim 

ηStop % Toplam sızdırmazlık verimi 

ηYtop % Toplam yatakların verimi 

Sonsuz vida kademesindeki verim; 

 

 tan( )'

tan 

or

or Dk

γ +ρ

γ η = F. 1.27 

 

γor ° Ortalama helis açısı 

ρ’ ° Sonsuz vida kademesindeki sürtünme açısı 

Konstruksiyonun yapımında hesaplar için Tablo 1.3 değerleri alınır. Konstruksiyon tammlanıp 

bütün parçalar son durumlarını aldıklarında verim F. 1.26 ile hesaplanır.

Salyangoz dişlilerde tanımlamalar

dor1 mm Sonsuz vida orta çapı d2 mm S-vida çarkının taksimat çapı γor ° Ortalama helis açısı αn ° Normal kavrama açısı px mm Eksenel hatve db1 mm Sonsuz vida dış çapı dt1 mm Sonsuz vida iç çapı ht1 mm Sonsuz vida taban derinliği hb1 mm Sonsuz vida diş başı  yüksekliği b1 mm Sonsuz vida boyu hb2 mm Sonsuz vida baş yüksekliği pn mm Normal kesitte hatve pz mm Toplam hatve  Salyangoz dişli redüktörün avantajları: Diğer redüktörlere göre sessiz çalışırlar. Aynı değerde çevirme oranı veya moment iletiminde daha küçük boyutlara sahiptirler. Bir kademede imax ≈ 60 (100) kolaylıkla yapılır. Özel hallerde daha büyük oranlarada ulaşılır. Salyangoz dişli redüktörün sakıncaları: Yanaklardaki sürtünme yüksek olduğundan fazla aşınma olur. Verim oranı oldukça düşüktür. Eksenel kuvvetler çok büyük olduğundan oldukça dayanıklı
yataklama gerektirirler. 1.1 Silindirik salyangoz dişlilerde geometrik bağıntılar 1.1.1 Salyangoz dişlilerde çevirme oranı “i” Salyangoz dişlilerin çevirme oranı “i” genelde devir sayılarının oranının yanında, kademeye giriş ve çıkış momentlerinin verilmesiyle gösterilir. Çevirme oranını “i” veya diş sayısı oranını “u” ve kademe verimini “η“ ile gösterecek olursak, şu formülü elde ederiz. i [-] indeksine göre çevirme oranı u [-] diş sayısı oranı n1, n2 1/s indeksine göre devir sayısı z1, z2 [-] indeksine göre diş sayısı Mt1, Mt2 Nm indeksine göre moment ηtop % toplam kademe verimi  Aşağıda Tablo 1.1 de önerilen sonsuz vida diş sayısı “z1” ve buna bağlı çevirme oranı “u” verilmiştir. Görüldüğü gibi en küçük çevirme oranı imin ≈ 5 , üst sınır çevirme oranı olarak imax ≈ 50 ... 60 alınır. Çevirme oranı i > 60 da redüktörde normal olmayan boyutlar ve çok fazla
aşınma ortaya çıkar. 1.1.2 Sonsuz vida dişlisinin boyutları 1.1.2.1 Sonsuz vida dişlisi, pinyonun ortalama helis açısı “γor” Pinyon şaftında diş cıvata vidası gibi açılmıştır. Pinyonun ortalama helis açısı “γor” Şekil. 1.5 de
görüldüğü gibi sonsuz vida yanağı orta çapı ile eksene dik düzlem arasındaki açıdır. Bu açı salyangoz çarkında helis açısı “β” dır. Genelde γor ≈ 15...25° arası olur. Eğer pinyonun ortalama helis açısı “γor” yı cıvatada olduğu gibi hatve ve ortalama yanak çapı ile gösterirsek:
 ⋅π
β = γ =
or1
z1 or d
p tan tan F. 1.2

ve bu formülden γor bulunur. 
π
β = γ =
or1
z1 or d
p arctan F. 1.3
pz1 mm pinyondaki hatve
dor1 mm sonsuz vidanın orta çapı
Sonsuz dişlideki taksimatları yakından inceleyecek olursak, şu bağıntıları buluruz. 1.1.2.2 Sonsuz vida dişlisinin (Pinyonun) hatvesi “pz1”  pz1 = z1 . px F. 1.4  pz1 mm pinyondaki hatve z1 [-] Pinyonun diş sayısı
px mm Eksenel taksimat

Salyangoz dişliler

Bir makinada çalışacak redüktörde şu şartlar: tahrik ekseni ile çıkış ekseni bir birine dik, redüktör hacmi küçük, çevirme oranı büyük ve hareket frensiz durdurulması isteniyorsa. Bütün bu şartları en ekonomik olarak salyangoz dişli rediktör yerine getirir ve problem çözülmüş olur. Teknik deyimi ile sonsuz vidalı dişliler, genelde eksenlerinin izdüşümleri birbirine dik olan fakat kesişmeyen millerle gücü iletirler. Bu dişlilere aynı zamanda “Salyangoz dişliler” de denilir. Çünkü prensip krokisi çizildiğinde salyangozu andırırlar (bak Şekil. 1.1 ve Şekil. 1.2). Genel olarak bir salyangoz dişli çifti “Salyangoz redüktör” ü’dür. Salyangoz redüktörü, salyangoz dişlili mil, yani giriş mili ile tahrik edilen salyangoz çarkından ve buna bağlı çıkış milinden oluşur. Kademeyi oluşturan her iki dişli birer helisel dişlidir. Ancak küçük dişlinin helisi çapa göre çok büyük olduğundan dişler vida halini almışlardır. Bu nedenle küçük dişliye “Sonsuz Vida” veya “Salyangoz dişli” ve büyük dişliyede “Salyangoz dişli çarkı” denir. Salyangoz dişlilerin formu, ya “silindirik helis” (bak Şekil. 1.3) veya diskin üstüne sarılı gibi görünen “globoid helis” (bak Şekil. 1.6) olur. Sonsuz vida dişlileri silindirik spiral dişli çarkların özel halidir. Silindirik spiral dişli çarklarda diş yanaklarındaki nokta temasına karşın, salyangoz dişlilerde kavrama alanı içinde temas çizgisi vardır. Genelde çevirme oranı umin ≈ 5 ve umax ≈ 50...60 arası seçilir. Kademede vidanın ve çarkın helis yönleri aynıdır.
Sosuz vida şekilleri:

En çok kullanılan sonsuz vida şekli silindiriktir (Zylindrisch, Şekil. 1.3 ) ve Z olarak gösterilir. Sonsuz vidanın silindir şeklinde olmasına rağmen, sonsuz vida profilinin şekli imalat sistemine göre çeşitli olduğundan dört gruba ayrılır (DIN 3975). ZA- Sonsuz vida, A profilli sonsuz vida. İstenilen trapez şekilli aletle frezeleme veya taşlama usulüyle üretilirler. Eksenel kesitleri trapez şeklindedir. Seyrek kullanılan tiptir. ZN- Sonsuz vida, N profilli sonsuz vida. İşleme aleti γor açılıdır. Normaldeki kesitleri trapez şeklindedir. Seyrek kullanılan tiptir. ZK- Sonsuz vida, K profilli sonsuz vida. İşleme aleti helis açısı γor ayarlanır. Diskfreze veya disk 

taşlama ile ğretilir. Üretimleri çok ekonomik olduğundan, en çok kullanılan şekillerden biridir. ZE- Sonsuz vida, E (evolvent) profilli son-suz vida. Normal kesitleri evolventtir. Çeşitli sistemlerle üretilirler. Üretimleri çok ekonomik olduğundan, en çok kullanılan şekillerden biridir. 

Azdırma ile Dişli Açma Video

Hazırlanan Bilgisayar Programı

Farklı platformlarda çalışan iki ayrı bilgisayar programı hazırlanmıştır. Programlar arasında veri aktarımı yoluyla ortak çalışma da yapılabilmektedir. Programların yapısı ve çalışması aşağıda tanıtılmaktadır: Program 1. Bu programda; düz, helisel, konik ve sonsuz vida dişli mekanizmalarının boyudandırılması ve "Autocad 2000" programında dişlilerin 2 boyutlu olarak modellenmesi gerçekleştirilmektedir. Bu programın hazırlanmasında "Visual Basic" programı kullanılmıştır. İlk adımda mekanizma türünün seçilmesi istenmektedir. Daha sonra seçilen mekanizma türüne göre değişen formlar sayesinde veri girişleri yapılıp, veri girişlerine göre oluşan hesap sonuçları anında görülebilmektedir. Kullanıcının verilerine bağlı olarak hesaplanan modül değerine yakın standarr modül kullanıcı tarafından tablodan seçilir. Modül değerinin belirlenmesiyle modüle bağlı olan dişli çark boyudan hesaplanarak kullanıcıya sunulmaktadır. Son aşamada, Autocad programı ile eş çalışılarak, mekanizmayı oluşturan dişli çarkların ön ve yan görünüşlerinden oluşan 2 boyudu modelleme resmi elde edilmektedir. Veri girişi ve sonuçların gösterimiyle ilgili programdan alınmış bazı örnek formlar ve Autocad programında yaptırılan bir örnek çizim Şekil 1 'de verilmiştir. Bu program ile hesap süreci en aza indirilerek parametrik tasarıma benzer bir çözüm amaçlannuşar. Burada; tek ya da çift kademeli dişli çark mekanizmalarının en az sürede, en az hata ile boyudandirilmasim sağlayan ilk adımın ardından ANSYS programında sonlu elemanlar analizi için kullanılabilecek 3 boyudu diş modeli de elde edilmektedir. Diş modelinin elde edilmesinde Colbourne [6] tarafından önerilen geometrik ifadeler kullanılmışür. Program mantığını anlatan işlem akışı Şekil 2'de verilmiştir. Bu program, ilkinden farklı bir olarak "Microsoft Excel®" uygulamasıdır. Excel'in formül yazma, makro yaratma ve "Visiual Basic" nesnelerini kullanılabilme özelliklerinden faydalanılarak hazırlanan programda işlemlerdeki hız ve hassasiyetinin yanı sıra görselliğiyle de kullanıcıya kolaylık sağlanmaktadır. Program, bazı örnekleri Şekil 3'te görülen çalışma sayfaları şeklinde hazırlanmış olup sayfalar arasında geçişler makrolara sahip butonlarla yapılmaktadır. Programda modül değerinin seçimiyle mekanizma boyutları hesaplanıp,sunulmasının yanı sıra model oluşturmak için gerekli diş profilini meydana getiren noktaların koordinatları da elde edilmektedir. Bu koordinadar diğer çizim programlarında da kullanılabilir. Dişli profili aktif ve aktif olmayan iki kısımdan
oluşmaktadır (Şekil 4). Aktif olan kısım evolvent eğrisi, diş dibi kısmı (trochoid) takım özelliklerine bağlı olarak elde edilen bir eğridir. Bu çalışmada elde edilen koordinatlar kremayer ve azdırma takımı ile elde edilen diş profiline aittir (Şekil 5). Takım başı kavis yarıçapı (R,.) 0,3.» olarak alınmıştır. Nokta koordinadarının elde edilmesinden sonra çalışma sayfasındaki bir link ile Borland Pascal programında dosya yazdırmak için bir ekran açılmaktadır. Koordinatlar girildiğinde seçime bağlı olarak ANSYS programında tek diş ya da tüm diş modelini otomatik olarak elde edilmesini sağlayacak .txt uzantılı bir Batch dosyası oluşturulmaktadır. Bu dosya ANSYS programı açılarak okutulduğunda diş modeli otomatik elde edilmektedir. Bu da model hazırlamak için harcanacak süreyi en aza indirmektedir. Model oluşturma aşamalan Şekil 6'da görülmektedir. Programda boyudandırmanın ardından yapılacak
analize yardımcı olmak amacıyla kuvvet hesabı, özellikle de temas çizgisinin eksene paralel olmadığı helisel diş için karmaşık olan tek dişe düşen kuvvet hesabı yapılmaktadır. Her iki programın tam olarak tüm fonksiyonlarıyla çalışarılabilmesi için kullanılacak bilgisayarda Microsoft Excel®, Borland Pascal, Autocad 2000 ve ANSYS programlarının kurulu olması gerekmektedir.

Sonuç

[9] nolu yayında tanıtılmış olan bilgisayar programının gelişmiş versiyonu olan, bu yayında tanıtılmaya çalışılan
her iki program da dişli çark tasarımındaki hesap aşamasını kolaylaştırıp, işlem süresini kısaltmaktadır. Ayrıca 2 ve 3 boyutiu modelleme için harcanacak süreyi en aza indirmektedir. Bu sayede farklı parametrelerle farklı çözümlere daha kolay ve kısa sûrede ulaşılmaktadır. Sanayide kullanılan dişli çarkların hızlı ve güvenli şekilde tasarımı için uygun olan bu programlar gelişmeye açık olarak tasarlanmıştır. Her iki programa da www20.uludag.edu.tr/~makelbd adresinden ulaşılabilir. Gelecekte; tasarımcılardan gelecek eleştiri ve isteklere bağlı olarak programlar sürekli güncellenecek ve databank içerisinde yer alan data ve nformasyonlar arttırılacaktır. Gelişimde öncelikle; malzeme bilgileri, gürültüsü az tasarım, plastik dişli çarklar ve özel dişli
çark mekanizmalarının programa eklenmesi düşünülmektedir.

SONUÇLAR

 Gerçek kesme şartlarında oluşabilecek durumlar dikkate alınarak deney seti oluşturulmuş ve kesme kuvvetlerinin ölçülebildiği ortaya konmuştur.  İmal edilen deney seti ile standart bir dinamometre hem kesici takımın hem de iş parçasının hareketli olduğu farklı bir tezgahta kullanılmıştır. Böylece geleneksel freze ve delme operasyonları için hazırlanmış olan dinamometreden azami ölçüde fayda sağlanabildiği görülmüştür.  Azdırma yöntemi ile dişli çark açmada elde edilecek kesme kuvvetlerinin, kesme hızı ve ilerleme gibi kesme parametreleri ile olan ilişkisinin belirlenmesi ile optimum esme koşulları, maliyet ve zaman kaybına yönelik değerlendirmeler yapılabilecektir.  Böylece; dişli imalat ektöründe yaygın olarak kullanılan azdırma freze takımlarınında kesici takım ömründen daha fazla ararlanılacak ve diğer talaşlı üretim operasyonlarında kullanılan kesicilere göre daha pahalı olan bu kesicilerin işletmelere olan maliyeti azalacaktır. Bu alanda sağlanan tasarruf ile imalat sektörüne ve ülke ekonomisine önemli katkılar sağlanacaktır.

Düz Dişli Çarklar

 Düz Dişli Çarklar
 Düz dişli çarkların imalatı, kontrol ve muayenesi helisel dişli çarklara nazaran daha kolaydır. Montaj sırasında gerektiğinde kolaylıkla rektifiye edilebilirler. Düz dişli çarkların helisel dişli çarklarla kıyaslandığında en önemli dezavantajı kavrama prosesindedir. Düz dişli çarklarda bir eş diş çiftinin teması bütün diş genişliği boyunca ani olarak meydana gelir. Bu nedenle herhangi bir taksimat (diş boşluğu) hatası girişime ve gürültüye sebep olmaktadır. Genellikle taksimat hattı hızının 10 m/s dan küçük olduğu ve düşük yük taşıyan uygulamalarda
kullanılır. Düz dişli çarklar kavrama esnasında veya haricinde çarkların eksenel hareket ettiği
Helisel Dişli Çarklar  Helisel dişli çarklar dişli imalat tezgahlarının çoğunda imal edilebilir. Daha geniş olduğu için imalatları uzun sürer, bu nedenle aynı boyuttaki düz dişliye göre pahalıdır. Bununla birlikte aynı boyuttaki düz dişliye nazaran %50 daha fazla yük taşır. Helisel dişli çarklar verilen bir güçte düz dişliye nazaran kompakt bir dizayn arz ederler. Dişlerin devreye girmesi tedrici olduğundan sessiz çalışırlar ve böylece taksimat hattı hızının 10 m/s den büyük olduğu uygulamalarda da kullanılırlar. Çalışma esnasında, helis açısı nedeniyle eksenel yönde de diş kuvveti meydana gelir. Bu da yatak seçimi bakımından düz dişlilere göre dezavantaj teşkil eder. Ok (Herringbone veya çift helis) Dişli Çarklar  Herringbone (çift helis) dişli çarklar helisel dişli çark ile aynı karakteristik özellikleri taşımakla birlikte, zıt yöndeki helisler nedeniyle eksenel yöndeki kuvvetler birbirlerini dengelemekte ve böylece eksenel kuvvet meydana gelmemektedir.  Sağ ve sol helis arasında yiv varsa bu takdirde çift helis dişli olarak adlandırılır (şekil 1-c). Arada yivin olmadığı Herringbone dişlilerde ise yüksek hızlarda helislerin birleştiği uçlarda gürültüye sebebiyet veren yağ sıkışması meydana gelir. Aynı zamanda yüksek hızlarda sıcaklık artmaktadır. Yivin diğer bir faydası eksenel yüke bağlı olarak meydana gelen diş kırılmasını minimize etmesidir.  Uygulamada en fazla kullanılan helis açısı 30 dir. İç dişli çark imalinde, kesici takımın hareketi açısından, yiv olması zorunludur. Şekil 1-d'de Herringbone dişli görülmektedir. Helislerin kesintisiz birleşmesi nedeniyle, yüksek hızlarda birleşme yerinde yağ sıkışması meydana gelmektedir. Bu nedenle gürültülü çalışırlar. Helislerin birleşme yerinde gerilme yığılması vardır. Bu da dişin kırılma ihtimalini arttıran olumsuz bir etkendir. Herringbone dişli çarklar iç dişli çark olarak imal edilemezler. Kesici takımın hareketi için arada yiv olması gerekmektedir. İç Dişli Çarklar  İç dişliler, pinyon ile çarkın dönme yönlerinin aynı olması istenen yerlerde az yer işgal ettiklerinden, dişli kutusunun küçük olması gereken yerlerde, planet dişli sistemlerinde kullanılırlar. (Şekil 1-e)  Kremayer  Kremayer, diş sayısı, yuvarlanma dairesi çapı sonsuz bir dişli gibi kabul edilebilir. En önemli kullanılış yeri kesici bıçak olarak dişli imalatındadır. Ayrıca dik yamaçlara tırmanan trenlerde, bazı tip asansörlerde; dişli tekerleklere şekilsel bağlantılı bir ray (klavuz) olarak kullanılırlar.

DÜZ DİŞLİ ÇARK İMAL METODLARI

2. DÜZ DİŞLİ ÇARK İMAL METODLARI
 Dişli çarkların talaşlı imalatında kullanılan metotlar iki grupta toplanabilir.
A) Kopyalama Metodu (Form Freze)
B) Yuvarlanma Metodu (Çubuk Dişli Takım, Helisel Freze, Pinyon Bıçak)
 A) Kopyalama Metodu (Form Freze)
 Kopyalama metodunda imal edilen diş şekli Kesici Takımın aynısıdır. Kesici Takımın profilinde herhangi bir hata aynı şekilde diş profilinde oluşur. Az sayıda imalat için küçük atölyelerde tercih edilmektedir. İmalatta Üniversal Freze Tezgahları kullanılır.
Form freze ile imalatta bıçak ham dişlide diş boşluğunu hasıl etmektedir. İşleme sırasında Form Freze kendi şeklini diş boşluğuna kopya eder ve böylece yan yana iki dişlinin iki yarım profilini meydana getirir. Verilen bir modülde her diş sayısı için ayrı takım kullanmak gerekir. Bununla birlikte takım sayısını azaltmak için belirli diş sayısı aralıklarında 8 (veya 15) grup takım kullanılır. Çeşitli tipten takımlar Şekil 2’de gösterilmiştir.
B) Yuvarlanma Metodu
 Yuvarlanma metodunda diş şekli Kesici Takımın ve Ham Dişlinin izafi hareketi ile hasıl edilir. Bu metot ile imalat daha kısa sürede büyük hassasiyetle gerçekleştirilir. Orta ve büyük ölçekli işletmelerde seri imalatta kullanılır. Yuvarlanma metodunda kullanılan takımlar aşağıda belirtilmiştir. Verilen bir modülde takımlar tüm diş sayılarında dişli imalatında kullanılmaktadır. Şekil 3’de referans profilleri aynı olan takımlar gösterilmiştir.

B-1 Çubuk Dişli Takım (Kremayer-MAAG)
 Şekil 4’de Çubuk Dişli (Kremayer) takımla diş imalatı prensibi görülmektedir. Takımın hareketi, v üniform hızlı sağdan sola düzgün bir yer değiştirmedir. Ham dişlinin hareketi ise, v hızına ve rp ham dişli yarıçapına bağlı olarak, = v / rp denklemi ile ifade edilen uniform açısal hızlı bir dönme hareketidir. Takıma aynı zamanda taslağın dönme eksenine paralel olarak bir ileri-geri hareketi verilmektedir.

Helisel Frezeleme

Helisel frezelemede Helisel dişli çark imalinin düz dişli çark imalinden farkı Helisel Freze Bıçağının (Azdırmanın) ham dişliye olan konumu ve ham dişli ile olan diş sayıları oranıdır. Frezenin açısal konumu freze diş helisinin ham dişli diş helisine teğet olacak şekilde ayarlanır. Bu konumu sağlayacak açısı freze ve ham dişlinin helislerinin yönlerine (aynı veya farklı) bağlıdır. Helislerin farklı yönde olduğu Şekil 9-a' da dir. Helislerin aynı olduğu Şekil 9-b' de 180 ( )dir. Frezenin ilerleme (paso) hareketi sırasında ham dişli (çark) genişliği boyunca Helisel bir hareket yapabilmesi için çarkın ilave olarak dönmesi gereklidir. Bu ilave dönme hareketi sebebi ile frezenin ve ham dişlinin hızları arasındaki oranı veren ifade aşağıda verilmiştir.
Şekil 9' da, bir devir için ilerleme x ise, çark dişi sola doğru x tan kadar ilerler ve dolayısıyla 360
2πRx tanσ derece döner. Sadece frezenin paso hareketi göz önüne alınırsa, (VF: Frezenin hızı , VT: Ham dişlinin hızı)  x tanσ2πRx tanσ360 / 2πR360VVTF Freze z ağızlı ve dişli çark Z diş sayılı ise, sadece frezenin dönmesi göz önüne alınarak, zZVVTF Freze dönme ve ilerleme (paso) hareketi yaptığında, ham dişlinin hızı dönme yönüne bağlı olarak aşağıdaki ifade ile hesaplanmaktadır. Tezgahlarda bu ifadeyi sağlayacak diferansiyel mekanizma tertibatı vardır. Zz2πRx tanσVT VFVerilen modül ve kavrama açısı için Helisel freze tüm diş sayıları ve Helis açılarında evolvent düz ve Helisel dişlileri imal eder. Şekil 9-c'de tezgah resmi gösterilmiştir.Pinyon Şeklinde Takım  Bu metodda kesici takım Helisel dişli çark şeklindedir. Takıma genişlik boyunca Helisel kesme hareketi verilerek Helisel dişli imal edilebilir. Kesici takıma Helisel hareketi veren vidalı hareket tertibatı ve takım-taslak eş çalışması Şekil 10'de görülmektedir. Dış dişli imalatında, takım ve dişli çark helisleri farklı yönde, iç dişli imalatında aynı yöndedir. Şekil 11' de dış dişli imalatı gösterilmiştir.

4. BİLGİSAYAR SİMÜLASYONU 

 Detaylı bilgiler yazarın yayınlanmış ulusal ve uluslar arası makalelerinde verilmiştir. Şekil 12’de kremayer tipi takım ve pinyon takımla dişli çark imalatının bilgisayar simülasyonu grafikleri gösterilmiştir.