İzmir Torna - Rediktör Dişlisi İmalatı Kayseri

Montaj hatları, bir ürüne ait iş elemanlarının son ürünü elde etmek amacıyla birleştirildiği sistemlerdir. Bir eteğin parçalarının birleştirilmesi gibi. İş elemanlarının sahip olduğu önceliklerin dikkate alınma zorunluluğu ve iş elemanlarının süreleri arasındaki farklılıklar, toplam iş yükünün montaj hatlarında doğru istasyonlara, dengeli şekilde atanmasını gerektirmektedir. 
Çok sayıda işlemin gerçekleştiği bir montaj hattında, işlem süreleri arasında çok küçük farkların olması durumunda bile büyük kayıplar söz konusu olur. Bir montaj hattında, işlem süresi diğer istasyonlara göre düşük olan istasyon sıradaki iş için beklerken, süresi en fazla olan istasyonda ise yığılmalar meydana gelir. Bu yığılmalar ve boş beklemelerin ortak nedeni, istasyonların işlem süreleri arasındaki farktır. Montaj hattını dengelemede bütün iş istasyonlarında üretim için gerekli olan süre eşit duruma getirilmeye çalışılır. (Tekin.M.,2007) İzmir Torna
Montaj hatlarının verimli bir şekilde, aksamadan çalışabilmesi için hattaki istasyonların çalışma sürelerinin birbirine yakın ya da, mümkünse eşit olacak biçimde düzenlenmesi gerekir. Yapılan bu çalışmaya “Montaj Hattı Dengeleme” (Orbak.Y., vd.2009) veya kayıp süreleri en aza indirecek şekilde atanması olayına, bir başka tanımla iş öğelerinin iş duraklarına (istasyonlarına) özgülenmesine kısaca “Hat dengeleme” denir. (Tanyaş, M., Baskak, M.; 2008) Montaj hattı dengeleme fikri ilk olarak Bryton’un tezinde (1954) ortaya 
koyduğu bir fikir olarak karşımıza çıkmaktadır. Yayınlanmış ilk bilimsel çalışma ise Salveson’a aittir. (1955). Montaj hattı dengeleme problemi oldukça geniş bir literatüre sahiptir ve Salveson’un çalışmasından sonra bu konuda pek çok çalışma yapılmıştır. (Kalender, F.Y., vd., 2008) 

İzmir Torna - Çeşitli Üretim Safhaları

Bu hedeflerin bazıları birbirleri ile çelişecek ve bütün hedeflerin en üst düzeyde gerçekleştirilmesi mümkün olmayacaktır. Bu durumda amaç, gerçekleştirilebilecek en uygun çözüme ulaşılması ve bunu yaparken ürün birim maliyetinin en düşük seviyede tutulmasıdır. Hat dengeleme etkinliğini arttırarak, saatlik-günlük üretim kapasitesini arttırırken, teslim süresini de zamanında gerçekleştirmeye yardımcı olmaktadır. Hat dengeleme analizlerini yapmadan önce iş etüdü teknikleri ile iş örnekleme, zaman etüdü, metot etüdü, önceden belirlenmiş zaman standartları, standart veriler gibi her istasyondaki operasyonların özelliğine ve durumuna göre ayrı ayrı standart zamanlar hesaplanmaktadır.Linki Tıkla Ayrıca birleştirilmesi gereken operasyonlar ve ya çevrim zamanını aşan operasyonların istasyonlarının ayrıştırılması bu aşamada planlanmalıdır. Ürüne ait model (prototip) dahil üretim hazırlıkları tamamlandığında, üretim hattı (üretim bantı) pilot üretime benzer bir üretimle test edilir. İşleme süreleri tekrar gözden geçirilerek UİK’11, 11. Ulusal işletmecilik Kongresi, Konya Selçuk Üniversitesi, Konya, 10-11 Mayıs 2012 pp:999-1004 planlanan sürelerin, gerçekleşen sürelerle kontrolleri yapılır, plan dışı bir durum olduğunda neden kaynaklandığı tespit edilir örneğin yanlış bir dikiş iğnesi kullanılması, dikiş hızının farklılığı, niteliksel sorunlar vb bu gibi plan dışılıklara çözüm üretilir.

İzmir Torna - Günümüz Türkiye'sinde Dikiş ve Konfeksiyon Üzerine

Günümüz rekabet koşulları göz önüne alındığında müşteri taleplerinin zamanında karşılanması işletmeler arasında rekabet unsuru haline gelmiştir. Günümüz firmaların da üretimin hızlı olarak gerçekleştirilmesi önem kazanmıştır. Hazır giyimde üretim bandının diğer adıyla montaj hattının dengeli olması, boşta geçen zamanları azaltmak, üretim hızını etkileyen en önemli faktörlerdendir. Çalışmamız bu durum göz önüne alınarak üretim bandı üzerinde tespit edilen, dar boğaz oluşturan istasyonunun iyileştirmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. 
Montaj hatları, üretimi yapılan iş parçalarının bir istasyondan diğerine hareket etmesiyle meydana gelen sistemlerdir. İş parçası üzerinde yapılması gereken görevlerin istasyonlara ataması yapılarak, istasyonlardaki her bir işçinin iş parçaları üzerinde daima aynı işlemleri yapması sağlanır. Böylece üretim ortamındaki zaman ve iş gücü kaybı ortadan kaldırılmış veya en aza indirilmiş olur. Görevler arasındaki öncelik ilişkileri dikkate alınarak istenen bir performans ölçütünü en iyileyecek şekilde görevlerin istasyonlara atanmasına montaj hattı 
dengeleme adı verilir. Bu performans ölçütleri genellikle istasyon sayısının veya çevrim süresinin en küçüklenmesidir. (Özcan,U.,Peker, A.,2007) 
Hat dengelemeden amaç; Düzenli bir malzeme akışını sağlamak, insan Gücü ve kaynakların en yüksek oranda kullanılmasını sağlamak, işlem sürelerini kısaltmak, hat üzerindeki iş istasyonu sayısını ve boş süreleri azaltmak, boş süreleri iş istasyonları arasında düzgün bir şekilde dağıtmak, teslim sürelerini ortadan kaldırmak ve en önemlisi üretim maliyetlerini düşürmektir. 

İzmir Torna - Dikiş Makineleri Yedek Parçaları Üretimi

İşletmeler daha iyi rekabet edebilmek için birim maliyetlerini düşürmek, etkinlik ve üretim kapasitelerini arttırmak zorundadırlar. İmalat için oluşturdukları seri üretim hatlarında, zaman ve metot etüdü çalışmalarıyla her operasyonun verimliliğini arttırıcı iyileştirmeler yaparlar. Ancak çoklu istasyonların olduğu seri üretim hatlarında, istasyonların operasyonel iyileştirmelerinin yanında bütün istasyonların ortak hat dengeleme etkinliğinin de önemi büyüktür. 
Bu çalışmamızda; Bir hazır giyim firmasındaki 13 operasyonlu etek üretimine ait zaman ve metot etüdü bakımından iyileştirme yapılmış süreleri dikkate aldık. Gerek operasyonları birleştirip tek istasyona indirgeyip ve gerekse mevcut duruma göre istasyonların sabit ve değişken giderleri dikkate alınarak, hat dengeleme ve etkinliğinde, üretim kapasitesindeki artışa bağlı ortaya çıkacak darboğazları, ilave makinelerle aşarak, birim ürün maliyetlerindeki değişikliği analitik olarak inceleyerek alternatif üretim hattı (bantı) önermektir. Amacımız iş istasyonlarına ilave edilecek makinelerin birim maliyeti arttırdığı düşüncelerini verimlilik ve üretim artışına bağlı birim maliyetini düşürdüğünü ortaya koymak olup, çalışmamızda da bunun doğruluğunu formüllerimizle hesaplayarak kanıtladık. 

İzmir Torna - Torna ve Matematik İşlemler

Şekil l'de görülen CNC freze tezgahında, freze çakısının X, Y, Z eksenleri yönündeki hareketleri pozitif 
tersi yönündeki harekederi negatiftir. Tezgahtaki harekeder elle kumanda edilebildiği gibi, otomatik olarak program ile de kontrol edilebilmektedir. Tezgahta makro programlama için kullanılabilen 120 değişken vardır. Makro programlar alt programlar gibi belirli bir işlem sıralaması şeklinde çalışmaktadırlar. Ancak alt 
programlardan farklı olarak makrolar ile programlama değişkenlere dayanır. Bu değişkenlere göre bir işlem 
sıralaması tanımlanır. Daha sonra bu değişkenlere değerler verilerek çeşitli programlar kullanılabilir. 
Makro değişkenler, "# " işareti ile birlikte, 0-119 aralığındaki sayılar ile kullanılırlar. Bu değişkenler aynı 
zamanda, <, >, +, *, -, / gibi matematiksel ifadeler ile birlikte de kullanılabilirler. Ayrıca tezgahta kullanılabilen " SİN, COS, ANG ve SQR gibi hazır basit matematiksel fonksiyon parametreleri de kullanılır. 

İzmir Torna - Dişli İmalatı CNC Torna Tezgahları Kayseri

Bu takımların standart takımlardan bağımsız olarak, bileme işleminden sonra da yerlerine takılabilir olmalarının diş üzerinde iyi bir yüzey meydana getirdiği ve bunun da üstün bir özellik olduğu görülmüştür (5). Bir helisel düz dişlinin tel erozyon tezgahında CAD-CAM-NC Entegrasyonu yardımıyla imalat programı yapılmıştır (6). Genel CNC programı • yardımıyla Konik Düz Dişli imalatında özel çakılar (Kremayer çakı vb.) kullanılmadan piyasada ucuz ve bol miktarda bulunan parmak freze çakıları ile imalat yapılabildiği, ayrıca Vargel tezgahlarında konik düz dişli açmak için Matterson aparatı kullanılarak düz dişli açılabildiği gibi, klasik freze tezgahlarında da, herhangi bir özel çakıya ihtiyaç duyulmadan Matterson aparatı kullanılarak parmak freze çakısı ile düz konik dişlilerin açılabildiğini araştırmış, aynı çalışmada dik işlem merkezli CNC freze tezgahında Matterson aparatı kullanılarak konik düz dişlilerin imalatı için tamamen yeni bir freze çakısı tasarlanmış ve bu çakı ile konik dişlinin sağ ve sol evolvent profillerinin ayrı ayrı açılabilmesi için iki farklı CNC programı hazırlanarak, konik düz dişlilerin imalatı yapılmıştır. Aynı çalışmanın devamı olarak, yardımcı bir aparat kullanmadan DYNA MYTE 2900 CNC freze tezgahında konik düz dişlilerin açılması için makro programlı CNC imalat programı hazırlayarak konik düz dişlilerin imalaanı yapmıştır (7). 

İzmir Torna - Freze Dişli Tezgah İmalat

Sanayide hassas olarak silindirik düz dişlilerin imal edilebilmeleri için özel amaçlı takım tezgahlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Ancak sanayide bu dişlilere az sayıda ihtiyaç duyulduğu için, bu da silindirik düz dişlilerin imalatında bir engel teşkil etmektedir. Herhangi bir nedenle yenilenmesi gereken silindirik düz dişliler freze 
tezgahlarında modül çakılarla yaklaşık olarak açılabilmektedir. Bu durumda hem çalışan dişlinin verimsiz olmasını hem de birlikte çalıştığı dişlinin ömrünü kısaltmaktadır. Freze tezgahlarında silindirik düz dişliler açıldığında dişli yüzeylerinin pürüzlü olması dişlinin daha çabuk ısınmasına ve dolayısıyla da aşınmasına neden olduğundan, bu da dişli ömrünü etkilemektedir. Bunun için dişlilerin, özel dişli taşlama tezgahlarında taşlanmaları gerekmektedir. Bu da zaman kaybına ve maliyetin artmasına neden olmaktadır. Ülkemizde 
silindirik düz dişli açma tezgahları sayıca çok kısıdı olduğundan küçük işletmelerde hassas silindirik düz dişlilerin açılması önemli bir sorun oluşturmaktadır. Silindirik düz dişlinin taşlama esnasında açısal hareket değişimlerinin diş yüzeyi üzerinde yapmış olduğu etkiler araştırılmış, dişliler karşılıklı çalıştırıldıklarında diş yüzeyi üzerindeki yüzey pürüzlülüğünün yuvarlanmayı olumsuz etkilediği bildirilmiştir (1). Dairesel kesitli bir kesici ile üretilen bir silindirik konik düz dişlinin kesme mekanizmalarının analizi yapılarak bu mekanizmaların 
kesici hasarına sebep olduğu ve takım ömrünü kısalttığı anlatılmıştır (2). Dişlilerin kontrol işlemlerinde sayısal denetimli bir koordinat ölçme makinası yardımıyla dişin yan yüzeyleri ayrıntıları ile incelenmiş, dişin nominal referans değerleri makinanın bilgisayar hafızasında toplanarak, istenildiği zaman bir dişin diş profil değerleri 
gerekli değişiklikler yapılarak bilgisayar hafızasından alınabilecek şekilde bir program geliştirilmiştir (3). Bir spiral konik düz dişlinin taşlama makinasında taşlanması sırasında CNC dönüşümü ve imalattaki zaman ve maliyet etüdü optimize edilmiştir (4). Tezgahlarda dişli açma mekanizmalarının ayrı bir kesme düzeni ile 
üretim kademelerinde kullanılması, üretim maliyederinin azalmasına sebep olmuştur. Dişlilerin yan yüzeylerinin işlenmesi için uygun şekilde ve az sayıda takımlar kullanılmıştır. 

İzmir Torna, Konik Dişlide Profil Kaydırması

Konik dişlide profil kaydırması “xk”
Profil kaydırması pratikte konik dişlilerde pek kullanılmaz. Ancak diş sayıları z < z’kK ise diş alt
kesimini önlemek için profil kaydırması gereklidir. Pinyonun profil kaydırması
F. 1.59 görüldüğü gibi daima pozitif “+” alınmalıdır. Bunun karşılığında aynanın profil kaydırması
negatif “−” alınarak mümkün olduğu kadar V-Sıfır kademe konstruksiyonuna gidilmelidir. V-Sıfır
kademenin dışında işletme yuvarlanma konisinin açısı değişik değer verecek ve buda çevirme
oranının değiştirecektir. Burada dikkat edilmesi gereken bir hususta zeş1 + zeş2 ≥ 28 olmasıdır. Bu
şart yerine getirilmesse –V den ötürü aynada alt kesim ortaya çıkar. Profil kaydırma faktörü genelde
Tablo 1.1 veya Tablo 1.3den seçilir.

 V xk mor = + ⋅ F. 1.59
Profil kaydırma faktörü:

17
14 (z/cos )
17
14 z
x eş
kor
− δ = − = F. 1.60

Tablo 1.3, Konik dişlilerde seçim önerileri (G.Niemann/H.Winter,Band III)*)1
Çevirme oranı
 u = z2/z1 1,0 1,25 1,6 2,0 2,5 3,2 4,0 5,0 6,0
“xd1” *)2 0,1 0,19 0,27 0,33 0,38 0,40 0,43 0,44 0,45
“xk1” *)3 0,010 0,018 0,024 0,030 0,039 0,048 0,065 0,082 0,100

İzmir Torna, Konik Dişlide En Küçük Diş Sayısı

Konik dişlide en küçük diş sayısı “zkmin”
Pratikte kabul edilen konik düz dişlilerde en küçük diş sayısı “zkmin” ya Tablo 1.2 den seçilir veya
hesaplanır. Konik dişlilerde konik yarım açısı δ nın büyümesiyle en küçük diş sayısı küçülür.
Silindirik düz dişlideki en küçük diş sayısı düz dişli konik dişlilerdede
zeş = z’k = 14 kabul edilirse, aşağıdaki bağıntılar bulunur. Diş üstünün sivri olmaması için en küçük
diş sayısı zkmin dan daha küçük diş sayısı seçilmemelidir.

 z ≈ zmi ⋅cosδ ≈14⋅cosδ kmin n F. 1.57

Helis dişlide, en küçük diş sayısı

 ( ) ( )
3 or 3 or '
k ' zkK ≈ z ⋅cos δ⋅ cos β ≈14⋅cos δ⋅ cos β F. 1.58

Tablo 1.2, Konik dişlilerde en küçük diş sayısı “zkmin”
δ ≈ <15° 20° 30° 38° 45°
zkmin 14 13 12 11 10
zkK 7 7 6 6 5

İzmir Torna, Konik Dişlide Koni Uzunluğu "R"

Konik dişlide koni uzunluğu “R”
Çeşitli koni uzunlukları şu şekilde hesaplanır boyutlar ve koşulan şartlara uymalıdır. Bu
uzunluklardan orta koni uzunluğu mukavemet hesaplarında kullanılır.

Dış koni uzunluğu Rd = dd /(2⋅sin δ)≥ 3⋅b F. 1.30

Orta koni uzunluğu Ror = dor /(2⋅sin δ) = Rd −0,5⋅b F. 1.31

İç koni uzunluğu Ri = di /(2⋅sin δ) = Rd − b F. 1.32

İzmir Torna, Konik Dişlide Diş Genişliği "b"

Konik dişlide diş genişliği “b”
Konik dişlide diş genişliğinin seçimi Tablo 1.1 den veya önerilen şu formülle yapılır:

 b dor ≈ ϕ⋅ F. 1.26

b mm Diş genişliği
ϕ [-] Genişlik oranı
dor mm Orta taksimat dairesi çapı
Burada diş genişliği seçimi yapılırken şu şartlarada dikkat edilmeli ve seçilen büyüklük önerilen
değerler sınırlarında olmalıdır.
 b ≤ Rd / 3 F. 1.27

 b ≈ 10 . md F. 1.28

 b 0,15 d u 1 2 ≈ ⋅ d1 ⋅ + F. 1.29

Rd mm Dış koni uzunluğu
dd1 mm Pinyonun dış taksimat dairesi çapı
dd1 mm Pinyonun dış taksimat dairesi çapı

İzmir Torna, Konik Dişlide Çaplar "d"

Konik dişlide çaplar “d”
Konik dişlide şu iki taksimat dairesi çapı önemlidir. Birincisi mukavemet hesaplarında kullanılan
orta taksimat dairesi çapı, “dor” ve değeri F. 1.17 ile, ikincisi imalatta ve kontrolde kullanılan dış
taksimat dairesi çapı, “dd” ve değeri F. 1.20 formülü ile hesaplanır.
1.2.5.4.1 Orta çaplar
Orta taksimat dairesi çapı d = z ⋅m = d − b⋅sinδ or or d F. 1.17

Orta diş üstü çapı d = d + 2⋅h ⋅cosδ dor or aor F. 1.18

Orta taban dairesi çapı d = d − 2⋅h ⋅cosδ tor or tor F. 1.19  D i ş l i l e r
www.guven-kutay.ch
14
1.2.5.4.2 Dış çaplar
Dış çap konik dişlinin en büyük geometrik ölçüsüdür ve kullanılacak malzemenin çapını verir.

Dış taksimat dairesi çapı d dt or d or Rd d = z ⋅m = d + b⋅sinδ = z ⋅m ⋅R / F. 1.20

Dış çap d = d + 2⋅h ⋅cosδ = m ⋅(z + 2⋅cosδ) D d ad d F. 1.21

Dış taban dairesi çapı td tor d Ror d = d ⋅R / F. 1.22

1.2.5.4.3 İç çaplar

İç taksimat dairesi çapı i mi d = z ⋅ F. 1.23

İç diş üstü çapı d = d + 2⋅h ⋅cosδ di i ai F. 1.24

İç taban dairesi çapı d = d − 2⋅h ⋅cosδ ti i ti F. 1.25

İzmir Torna, Konik Dişlide Kavrama Açısı

Konik dişlide kavrama açısı “α veya αn ”
Konik dişlilerde kavrama açısı için “G. Nieman + H. Winter” in önerileri şöyledir:

• Endüstiri redüktörlerinde genelde α = 20° dir.
• Araç redüktörlerinde sessiz çalışmayı sağlamak için α < 20°. Örneğin çoğunluk-la 17,5°.
• Yavaş dönen ve büyük kuvvet taşıyan redüktörlerde diş dibi mukavemetini arttırmak için
α > 20°. Örneğin çoğunlukla 22,5°.
Koninin kesitine göre kavrama açısının büyüklüğü değişir. Seçilen kavrama açısı (α = 20°) genelde
dış konideki kavrama açısıdır. Helis dişli konik dişlilerde alın kavrama açısı silindirik dişlilerde
olduğu gibi helisaçısı ile hesaplanır. Burada (F. 1.16) istenilen açı değe-
ri için d, or veya i indeksleri ile istenilen yerdeki kavrama açısı bulunur.

 α = arctan(tanα /cosβ) t n F. 1.16

αt ° Alın kavrama açısı
αn ° Normal kavrama açısı
β ° Helis açısı

İzmir Torna, Konik Dişlide Modül “M”

Konik dişlide modül “m” Konik dişlilerde modülün büyüklüğü konik kesitine göre değişir. Orta modül, mukavemet hesapları için gerekli olan modülün seçimi konstruksiyon şartlarına göre çeşitli yollardan seçilir. Hesaplar Sıfır ve V.Sıfır kademe için geçerlidir.
1. Yol 2. Yol
Pinyon mile geçecekse (kama veya sıkı geçmeli) ve konstrüksiyonda belirlenen pinyonu taşıyan mil çapı “dM” olarak gösterilirse: Konstrüksiyonda belirlenen pinyonlu mil (pinyon dişleri mil üzerine çekilecekse) çapı “dM” olarak gösterilirse:
1
' M or z
2,5 d
m ⋅ ≥ F. 1.8

1
' M or z
1,25 d
m ⋅ ≥ F. 1.9

3. Yol 4. Yol
Malzeme ve moment biliniyor ve dişliler sulanıp sertleştirilecekse ve pinyonun taksimat konisi yarım açısı δ1 biliniyorsa: Malzeme ve moment biliniyor ve dişliler sertleştirilmeyecekse ( σHlim için değeri küçük
olan malzemeninki alınır) ve pinyonun taksimat konisi yarım açısı δ1 biliniyorsa:
3
Flim1
2
1
' t1 1 or z
M sin m 3,75 ⋅σ
⋅ δ ≥ ⋅ F. 1.10

3 2
Hlim
t1 1
1
'
or u
M sin
z
205
m
σ ⋅
⋅ δ
≥ ⋅ F. 1.11

dM mm Konstrüksiyonda belirlenen mil çapı z1 [-] Pinyonun diş sayısı Mt1 Nmm Pinyon milindeki torsiyon momenti δ1 ° Pinyonun taksimat konisi yarım açısı σFlim Nmm Malzemenin diş dibi mukavemeti
σHlim Nmm Malzemenin yanak mukavemeti İmalat ve kontrol için geçerli olan dış modülün bulunması:
 d or '
or ' md = m ⋅R /R F. 1.12

m’or mm Seçim için önerilen orta modül
Rd mm Koninin dış uzunluğu
Ror mm Koninin orta uzunluğu
Dış modül “ m’d ” kabaca bulunduktan sonra, konstruksiyona göre, DIN 780 göre önerilen standart
modül büyüklüğü “ md ” Tablo 1.13 den seçilir. Dişli uçlarının kırılmasını önlemek, imalat ve
yataklamada az hata yapmak için büyüklüğün md = b/8 ... b/12 arası olmasına dikkat etmelidir.
Dış modül “ md ” seçildikten sonra mukavemet ve diğer hesaplarda kullanılacak kesin orta modül
hesaplanır

İzmir Torna, Referans Plan Dişlisi ve Genel Değerler

Referans plan dişlisi ve Genel değerler
Taksimat konisi yarım açısı δ = 90° olan konik dişliye plan dişlisi adı verilir. Bu dişlinin önemi, konik dişlilerin temel büyüklüklerini tarif etmek için DIN 3971 e göre referans profili olarak alınması ve “referans plan dişlisi” diye adlandırılmasıdır (Şekil. 1.6).  D i ş l i l e r www.guven-kutay.ch 9
Referans plan dişlisi, silindirik dişlilerdeki referans kremayerinin ödevini yapar. Şekil. 1.6 ve Şekil.
1.7 da Referans plan dişlisi görülmektedir. Referans plan dişlisindeki tanımlamalar, DIN 867 deki tanımların benzeridir. pP = mP ⋅π Plan dişli taksimatı αP = 20° Yanak açısı = ⋅( ⋅π) P 5 mP s 0, Plan dişli taksimat
dairesi kesitinde diş kalınlığı = ⋅( ⋅π) P 5 mP e 0, Plan dişli taksimat dairesi kesitinde diş boşluğu
P P P h = 2⋅m + c Diş yüksekliği ( ) P 3 mP c = 0,1...0, ⋅ Baş üstü boşluğu Taban kavisi
hP
tP h haP
P α αP
ρ
s e P
P
P
tP
Diş boşluğu orta doğrusu
Profil referans doğrusu
Diş orta doğrusu haP = mP Diş baş üstü yüksekliği
Şekil. 1.7, Referans plan dişlisi tP P P h = m + c Diş tabanı derinliği
 Konik dişlilerin imalatı ve kontrolu için dış dairesi boyutları, mukavemet hesapları içindese orta
dairesi boyutları gerekir.
 Mukavemet hesabının yapılmasında konik dişli, orta dairesinde tasarlanan bir düz silindirik dişli
olarak kabul edilir. Hesaplar orta değerlerle, sanki silindirik alın dişlisiymiş gibi yapılır. Tasarlanan
düz silindirik dişli Şekil. 1.8 ve Şekil. 1.17 de görülmektedir.

İzmir Torna, Konik Dişlilerde Küçük Dişliye "Pinyon” ve İndeksi

Dişli konstrüksiyonu ve hesabı için gerekli temel değerler 1.2.1 Konik dişlilerde tanımlama Konik dişlilerde küçük dişliye “pinyon” ve indeksi 1 diye, büyük dişliyede “ayna” ve indeks 2 diye adlandırılır. İndeksiz veya indeks “n” normal, indeks “t” alın değerleri içindir. Kavrama açısı verilmemişse genelde hep α = 20° alınır.
dd mm Dış taksimat dairesi çapı δa ° Diş üstü açısı dor mm Orta taksimat dairesi b mm Diş genişliği
dD mm Dış çap Ror mm Koninin orta uzunluğu di mm İç çap Ri mm Koninin iç uzunluğu
δ1,2 ° Taksimat konisi yarım açısı Rd mm Koninin dış uzunluğu δi ° Taban konisi tepe yarım açısı Σ ° Eksenler veya kesişme açısı δt ° Taban açısı ht mm Taban derinliği
δd ° Dişli konisi tepe yarım açısı ha mm Diş üstü yüksekliği Ο1,2 Arka koni veya tamamlama konisi merkezleri

Temel değerler 

I. Çevirme oranı “ i ” 

Çevirme oranı genelde F. 1.1 de olduğu gibi gösterilir. Bu fomülde n1/n2 = d2 / d1 = z2/z1 silindrik 

alın dişlilerindeki standart tanımlamadır. Burada: 

d2 / d1 = dd2 / dd1 = rd2 / rd1 dir. Aynı zamanda; sin δ1 = rd1/Rd ve sin δ2 = rd2 / Rd dir. Eğer bu iki 

formülü birbirine bölersek sin δ2 / sin δ1 = rd2 / rd1 buluruz. Buda çevirme oranıdır. 

II. Taksimat konisi yarım açısı “ δ ” 

Eksenler açısı (kesişme açısı) Σ = δ1 + δ2 eşitliği ve 

u = sin δ2 / sin δ1 ≥ 1 den tahrik eden konik dişlinin 

taksimat konisi yarım açısı, 

+ Σ Σ δ = u cos sin tan 1 F. 1.3 eğer eksenler açısı Σ = δ1 + δ2 > 90° ise ( )

+ ( ) −Σ −Σ δ = u cos 180 sin 180 tan 1 F. 1.4 δ1  Şekil. 1.5, δ açısı Aynı zamanda tahrik eden konik dişlinin (pinyonun) taksimat konisi yarım açısı;  tan 1/u δ1 = F. 1.5 ve tahrik edilen konikdişlinin (aynanın) taksimat konisi yarım açısı;  tan u δ2 = F. 1.6 olarakta bulunur. 

İzmir Torna, Spiral Dişli Konik Dişliler

Spiral dişli konik dişliler (Şekil. 1.3) özel yerlerde büyük kuvvet ve moment veya devirsayısı iletimi için kullanılırlar. Çok gürültüsüz çalışan ve diş dibi mukavemetinin yüksek olması istenilen işletmeler için ön görülürler. Örneğin: Yüksek güçlü redüktörler, kamyon ve iş makinaları redüktörleri gibi. Çevre hızı olarakta freze, planya ve azdırma tezgahlarında açılmış dişliler için vt ≈ 30 m/s ve vt ≈ 60 m/s kadar taşlanmış dişliler için referens alınır.
 Spiral dişli konik dişlileri Foto 1.1 den Foto 1.4 e kadar görebilirsiniz.
Konik dişlilerin üretimi bilgi, tecrübe ve hassasiyet ister. Üretim kalitesi, dişlilerin sessiz
çalışmaları ve dayanma ömürleri için çok önemlidir.
 Üretimin yapılabilmesi için dişlilerin geometrik ölçülerinin bilinmesi gereklidir. Bunun içinde “Düz
dişli konik dişlilerden” başlayalım, böylece helis dişli konik dişliler ile spiral dişli konik dişlileride
daha kolay ve iyi anlarız..

İzmir Torna, Konik Dişlilerin Çalışma Prensipleri

Konik dişliler torsiyon hareketinin veya momentinin çapraz eksenlere taşınmasında kullanılırlar
( bak Şekil. 1.1 ... Şekil. 1.3).
Normal olarak eksenler birbirleriyle M noktasında kesişirler. Eksenler açısı en çok Σ = 90° olur.
Daha küçük veya büyük açılar seyrek rastlanır.

Konik dişlilerin çalışma prensibi genelde eksenleri bir noktada kesişen iki koninin birbiri üzerinde
yuvarlanması gibidir. Bu konileri konik dişlilerin taksimat veya yuvarlanma konileri olarak
düşünülür. Genelde üç şekil konik dişli vardır.

Düz dişli konik dişliler (Şekil. 1.1) daha çok küçük devir sayılı kademelerde kullanılır. Örneğin: El 

çıkrığı veya el krikosu gibi el ile tahrik edilen kademeler için kullanılır. Çevre hızı olarak vt ≈ 6 

m/s normal dişlilerde, vt ≈ 20 m/s taşlanmış dişliler için referens alınır. 

Helis dişli konik dişliler (Şekil. 1.2) kavrama oranları daha büyük olduğundan düz dişli konik 

dişlilerden daha sessiz ve darbesiz çalışacaklarından hızlı dönen ve büyük momentler taşıyan 

kademelerde kullanılır. Örneğin: üniversel redüktörler, takım tezgahları redüktörleri gibi. Çevre 

hızı olarakta freze, planya ve azdırma tezgahlarında açılmış dişliler için vt ≈ 40 m/s ve vt ≈ 60 

m/s kadar taşlanmış dişliler için referens alınır. 

İzmir Torna, Dişli Profili Çizimi, Autocad 2000

Programda modül değerinin seçimiyle mekanizma boyutları hesaplanıp, sunulmasının yanı sıra model
oluşturmak için gerekli diş profilini meydana getiren noktaların koordinatları da elde edilmektedir. Bu
koordinadar diğer çizim programlarında da kullanılabilir. Dişli profili aktif ve aktif olmayan iki kısımdan
oluşmaktadır (Şekil 4). Aktif olan kısım evolvent eğrisi, Şekil 4. Di; Profili diş dibi kısmı (trochoid) takım özelliklerine bağlı olarak elde edilen bir eğridir. Bu çalışmada elde edilen koordinatlar kremayer ve azdırma takımı ile elde edilen diş profiline aittir (Şekil 5). Takım başı kavis yarıçapı (R,.) 0,3.» olarak alınmıştır.
Nokta koordinatlarının elde edilmesinden sonra çalışma sayfasındaki bir link ile Borland Pascal
programında dosya yazdırmak için bir ekran açılmaktadır. Koordinatlar girildiğinde seçime bağlı olarak ANSYS programında tek diş ya da tüm diş modelini otomatik olarak elde edilmesini sağlayacak .txt uzantılı bir Batch dosyası oluşturulmaktadır. Bu dosya ANSYS programı açılarak okutulduğunda diş modeli otomatik elde edilmektedir. Bu da model hazırlamak için harcanacak süreyi en aza indirmektedir. Model oluşturma aşamalan Şekil 6'da görülmektedir. Programda boyutlandırmanın ardından yapılacak
analize yardımcı olmak amacıyla kuvvet hesabı, özellikle de temas çizgisinin eksene paralel olmadığı helisel diş için karmaşık olan tek dişe düşen kuvvet hesabı yapılmaktadır. Her iki programın tam olarak tüm fonksiyonlarıyla çalıştırılabilmesi için kullanılacak bilgisayarda Microsoft Excel®, Borland Pascal, Autocad 2000 ve ANSYS programlarının kurulu olması gerekmektedir.

İzmir Torna, Üç Boyutlu Diş Modeli

Bu program ile hesap süreci en aza indirilerek parametrik tasarıma benzer bir çözüm amaçlanmıştır. Burada; tek ya da çift kademeli dişli çark mekanizmalarının en az sürede, en az hata ile boyutlandirilmasi sağlayan ilk adımın ardından ANSYS programında sonlu elemanlar analizi için kullanılabilecek 3 boyutu diş modeli de elde edilmektedir. Diş modelinin elde edilmesinde Colbourne [6] tarafından önerilen geometrik ifadeler kullanılmıştır. Program mantığını anlatan işlem akışı Şekil 2'de verilmiştir. Bu program, ilkinden farklı bir olarak "Microsoft Excel®" uygulamasıdır. Excel'in formül yazma, makro yaratma ve "Visiual Basic" nesnelerini kullanılabilme özelliklerinden faydalanılarak hazırlanan programda işlemlerdeki hız ve hassasiyetinin yanı sıra görselliğiyle de kullanıcıya kolaylık sağlanmaktadır. Program, bazı örnekleri Şekil 3'te görülen çalışma sayfaları şeklinde hazırlanmış olup sayfalar arasında geçişler makrolara sahip butonlarla yapılmaktadır.